#5: مجموعه مقالات کنگره حضرت فاطمه زهرا(س)وانسان معاصر
تاریخ انتشار: 3 بهمن 1388
چکیده متن:
گرایش به معنویت ونیاز انسان معاصر
به حجاب و عفاف
تهیه و تدوین :
لیلا امیدی
چکیده:
یکى از ویژگیهاى مهم عصر جدید، تحوّ ل پذیرى و دگرگون شدن مداوم آن است
و این نو به نو شدن، هرچند دریایى از فواید نصیبمان کرده، امّا در بخشهایى از زندگى ما
باتلاق هایى ساخته که در آن، گرفتار شد ه ایم. به ما اضطراب داده و دل نگرانى بخشیده و
خلاصه اینکه در مقایسه با آرامشى که اجداد ما داشتند، بیقرارمان ساخته است .به راستى چه
باید کرد؟ چشم ه زلال آرامش کجاست تا از آن سیراب شویم و چشمان خیس از اشک
تنهایى مان ر ا با آب زلالش بشوییم؟
در مقاله حاضر که عنوان آن " گرایش به معنویت و نیاز انسان معاصر ، حجاب
و عفاف " می باشد سعی شده است ابتدا در مقدمه ای مختصر به بررسی معنویت و
نیازهای انسان معاصر پرداخته شود . سپس به اختصار ضرورت و اهمیت موضوع بیان شده
و در ادامه به تعریف و تشریح واژگان کلیدی مقاله پرداخته گردیده است.
در بخش اصلی مقاله حاضر سعی شده است به عناوین مرتبط با موضوع مقاله به صورت
اجمالی و مختصر( به منظور جلوگیری از اطاله کلا م ) از جمل ه: نگاهی به نقش دین و
معنویت در زندگی انسان و تأمین نیاز های او ، آینده بشر و گرایش به معنویت ، جوان امروز
و گرایش به معنویت ، دیدگاه امام خمینی و مقام معظم رهبری پیرامون معنویت ومعنویت
گرایی، رابطه معنویت وحجاب وعفاف و... پرداخته گردد.
در پایان نیز سعی گرد یده از مجموع مباحث مطروحه نتیجه گیری مختصری ارائه
گردد که امید است مورد توجه وعنایت صاحبنظران و خوانندگان محترم قرار گیرد.
کلید واژه ها: گرایش، معنویت، گرایش به معنویت، نیاز انسان معاصر، حجاب و عفاف
مقدمه :
آدمی در طول تاریخ خود هرگز بدون نوعی معنویت زیست نکرده است و باید
اعتراف کنیم که این نیاز اساسی در جهان امروز و ساختار فرهنگی و اقتصادی موجود
بیشتر احساس می شو د. انسان ها دریافته اند که به شدت به آرامش نیاز دارند و در نبود
معنویت، زندگی، سلامت و آرامش آنها به مخاطره خواهد افتاد و فهمیده اند که بهترین
عامل تامین آرامش در دنیای صنعتی امروز گرایش به معنویت است.در اثر تحول و اتفاقی
که بعد از رنسانس رخ داد، معنویت دینی در غرب دچار بحران شد. پایه گذار گریز از
دین و معنویت دینی هم خود کلیسا بود، رهبران مذهبی آن دوران مسیحیت با رفتار
ناسنجیده و برخورد های خشن خود، زمینه گریز مردم از معنویت دینی ر ا فراهم نمودند،
ولی از آنجایی که خلا حاصل از آن، برای بشریت قابل تحمل نبود، به طور عمده غربیان
جای خالی آن ر ا با معنویت های غیر دینی و طبعا خود ساخته پر نمودند.در واقع امروز
می بینیم که دو مقوله بسیار مهم در پیش روی انسان معاصر قرار گرفته: یکی بحران
معنویت است و یکی گسترش معنویت. از طرفی می شنویم که معنویت و خداپرستی در
جهان و به خصوص در غرب دچار بحران شده، آمار دین گریزی و ماده گرایی فزونی
یافته و از طرفی هم گفته می شو د که معنویت در جهان در حال گسترش است.
تلقی مدرنیته از معنویت به صورت یک احساس درونی می باشد. آنها کاری با
آموزه های معنوی ادیان الهی ندارند و خود ر ا وابسته به نیروهای فراطبیعی احساس
نمی کنندآنها معتقدند هر وقت احساس شادی و نشاط مفرط کردید وسرشار از حس
عظمت شدید، به معنویت رسیده اید. معنویتی که تمایز آن با مادیت بسیار دشوار است.
در مقام نقد معنویت جدید باید متذکر شویم که البته ما این احساس جایگزین را
انکار نمی کنیم. تمامی روش هایی که در معنویت جایگزین از آن استفاده می شو د به
نحوی در ایجاد حالات روانی و سرخوشی موقت انسان موثرند، ولی انسان با گرایش به
معنویت و دین، در پی آن است که تمام زندگی مادی و معنوی خود ر ا سامان بدهد، به
تکیه گاهی نیاز دارد که بدو تکیه کند، به قدرتی نیاز دارد که با توکل به او به آرامش
حقیقی دست یابد. آیا با رقص و موسیقی و سماع درویشانه می توان به آرامش حقیقی و
دائمی دست یافت؟ آیا اینگونه معنویت معاصر می تواند احساس خدا جویی و فطرت
کمال طلبی انسان ر ا شکوفا نماید؟ انسان طالب جاودانگی است آیا با مواد مخدر و رقص
و آواز می توان به جاودانگی رسید؟ زندگی انسان بدون معنا و بی هدف نیست. هدف و
معنای زندگی از طریق دین و معنویت گرایی تامین می شو د. آیا خواندن ترانه های
عاشقانه، موسیقی و آواز اپرا می تواند به زندگی انسان معنا و هدف ببخشد؟ گذشته از
این رفتارهایی که به منظور پر کردن خلا معنویت دینی در غرب رایج شده است آلوده به
آفات و عواقب سوء بسیاری است که انسان امروزی ر ا به شدت تهدید می کند. احساس
پوچی و سرگردانی، سست شدن پایه های فضیلت و انسانیت، از دست رفتن سلامتی
پایدار و به هم ریختگی نظام خانواده و جامعه، تنها نمونه هایی از آثار زیانبار رویگردانی
بشر امروزی از دین و معنویت دینی است. بنابراین هر انسان آگاه و عاقلی اذعان خواهد
نمود که هرگز کسی از طریق این احساسات زود گذر و لذت طلبی های افراطی و خارج
از حوزه گرایش دینی، به تعالی روحانی و مقامات معنوی، نخواهد رسید. مبدا آرامش و
تعالی انسان، خدای متعال است و تنها راه رسیدن به اوج و شکوه انسانی، ارتباط معنوی
با او است.
فلسفه گرایش به معنویت
انسان معاصر امروز،انسان تنهای درجمع است .با وجود وسا یل ارتباطی گسترده،سازمان ها و
نهادهای اجتماعی بس یار و برخوردهای چهره به چهره مکرر، به طور روز افزونی احساس
تنهایی در او بیشتر می شود. امروزه با ید بحران انسانی ر ا نیز به جمع بحران های اقتصادی و
اجتماعی اضافه کرد .در جامعه معاصر،انسان ها به صورت عناصر منفک و متمایز ازهمد یگر
درآمده اند که همکاری آنها برای پیشبرد جامعه،جنبه ی ماشینی به خود گرفته و ازمحتوای
انسانی خود تهی شده است .فردیتی افراطی در حال رشد است فردیتی به دور از معنویت
که علت بسیاری از اضطراب ها، پریشانی های روحی و انزوای اجتماعی افراد است .
نگاهی به نقش دین و معنویت در زندگی انسان و تأمین نیازهای روانی او
یکی از ابعاد دین پژوهی که دین ستیزان بیش از دینداران به آن توجه نموده اند،
پاسخگویی دین به نیازهای روانی انسان است. ملحد ان، با این پیش فرض که خد ا و
معارف وحیانی سرابی بیش نیست، به جستجو درباره منشأ پیدایش ادیان پرداخته و ترس و
نادانی، عقده های روانی و چنین عواملی ر ا خاستگاه اعتقاد به موجودات فراطبیعی
دانسته اند.
یکی از پیش فرضهای پذیرش دین این است که برخی از نیازهای بنی ادین
آدمی جز با دین باوری برآورده نمی شود. امروزه بسیاری با بهره گیری از دانشهای جدید،
آیا می توان از » نیازهای اصیل انسا نی ر ا می کاوند و به پاسخگویی این پرسش می پردازند که
چنین نیازی سخن گفت؟
در واقع، دین ستیزان نیمی از راه ر ا درست پیموده و به حق، رو ح و روان آدمی ر ا در
پیوندی تنگاتنگ با دین و مذهب یافته اند؛ اما در ریشه یابی آن به خطا رفته و بر عواملی
نادرست انگشت نهاده اند. دین وحیانی بدان سبب که با فطرت انسان هماهنگ است افزون
بر سعادت اخروی، آرامش دنیوی ر ا نیز تأمین می کند و نیازهای اصیل روانی ر ا به
. نیکوترین شکل برآورده می سازد 1
حال به بررسی اجمالی برخی از کارکردهای دین ومعنویت در تأمین نیازهای روانی انسان
می پردازیم:
نجات از گرداب تنهایی
آدمیان هر اندازه دیوارهای زمان و مکان ر ا فرو ریزند و آرزوی زندگی در دهکده
جهانی ر ا دست یافتنی تر ببینند، گونه هایی از احساس تنهایی ر ا با خود همراه دارند و در
-1 آرامش روانی و مذهب صفدر صانعی
1886 م) -1965 ) « پل تیلیخ » میان همنوعان خود دارویی برای آن نمی یابند . به گفته
پیشرفت فناوری هر چند فاصله های زمانی و مکانی ر ا برداشته، اما بیگانگی دلها از »
این احساس تنهایی که یکی از عوامل «. یکدیگر به گونه شگفت انگیزی افزایش یافته است
پیدایش افسردگی است، شکلهای گوناگون می یابد و در فراگیرترین حالت، در قالب این
آگاهی جلوه گر می شو د که دیگران هر اندازه نیروی خود ر ا به کار بگیرند به دلیل
نارسایی در علم و قدرت ، از گشودن گره بسیاری از مشکلات من ناتوانند . در این
موقعیت، اعتقاد به خدایی که در دانش و قدرت بی همتاست، آدمی ر ا از گرداب تنهایی
می رهاند و خلوت با پروردگار یکتا ر ا شیرین ترین لحظه ها می گرداند.
امام علی (علیه السلام) این حقیقت ر ا چنین با خدا نجوا می کند :
" خدایا! تو به دوستانت ا ز همه انس گیرنده تری و برای آنان که به تو توکل کنند،
ا ز هر کس کاردان تر. بر نها نهاشان بینایی و به درو نهاشان آگاه و بر مقدار بینش
آنان دان ا. رازهاشان نزد تو آشکار اس ت و دلهاشان در حسرت دیدار تو داغدا ر. اگر
تنهایی و غربتشان به وحشت اندازد، یاد تو آنان ر ا آرام سازد و اگر مصیبتها بر آنان
فرو بارد، به تو پناه آرند و روی به درگاه تو دارند؛ زیرا م یدانند سر رشته کارها به
" دست توست و ا ز قضایی خیزد که پای بست توست. 1
تأمین عدالت و دادگری
یکی دیگراز نیازهای انسانی که جز در پرتو دین باوری ومعنویت گرایی برآورده
نمی گردد، نیاز به عدالت و دادگری است. چه بسیارند ستم پیشگانی که در این دنیا تاوان
جنایتهای خود ر ا نمی پردازند و روزگار ر ا به رفاه و خوشی می گذرانند و در نتیجه، بر
اندوه ستمدیدگان می افزایند. افزون بر این، چه بسیار مجازات های دنیوی با می زان جرم و
جنایت تناسب ندارد و عدالت واقعی ر ا برقرار نمی سازد؛ کسی که دستان خود ر ا به خون
هزاران نفر آلوده کرده است، چگونه می تواند مجازاتی در خور جنایت خویش دریافت
دارد؟ ادیان الهی با تأکید بر زندگی پس از مرگ، به این پرسش پاسخی روشن می دهند و
در برابر هر ستمی عقوبتی در خور می نهند. به فرموده امام علی (علیه السلام) " دنیا نه جایگاه
پاداش مؤمنان است و نه محل عقاب کافران. 1 " از این رو، نه نیکان ر ا شاید که بدان دل
ببندند و نه بدکاران می توانند با سرگرم شدن به خوشی های زودگذرش ، از عذاب الهی
. برهند.خدا دنیا ر ا پاداشی نپسندید برای دوستانش و نه کیفری برای دشمنانش 2
از دیدگاه مکتب علوی، خداوند در کمین ستمکاران است و اگر چند روزی به
آنان مهلت می دهد، دیری نخواهد پایید که به سزای کردارشان می رساند و داد مظلومان ر ا
از آنان می ستاند. البته این به معنای تشویق ستم پذیری و سازشکاری نیست؛ زیرا امام علی
(علیه السلام) نه تنها سازش با ظلم ر ا برنمی تابد، بلکه گفتن سخن حق نزد پیشوای ستمگر ر ا
از جهاد در راه خدا برتر می شمارد. با این حال، برای کسانی که از گرفتن حق خویش
ناتوانند، هیچ چیز از این سخن تسلی بخش تر نیست که عدل الهی برای ظالمان ، از
یوم العدل علی الظالم اشد » ستمی که آنان بر ستمدیده روا داشته اند، بسیار شکننده تر است
.« من یوم الجور علی المظلوم
ادامه دارد...

تعداد بازدید: 1